آيت اللّه شيخ ابوالفضل خوانساري در سال 1295 هـ. ش برابر با 9 ذي الحجه 1334 هـ. ق در خانواده اي اهل علم و فضيلت در اصفهان، ديده به جهان گشود. پدرش، آيت اللّه حاج شيخ احمد خوانساري از علماي بزرگ اصفهان و از شاگردان آخوند ملا محمدكاظم خراساني و شيخ حسين مامقاني و مادرش، صبيه مرحوم حاج شيخ ابوتراب مازندراني بود.ابوالفضل از اوان كودكي، قرآن را در مكتب خانه فراگرفت. سپس در 13 سالگي با كمك پدر، تحصيل علوم حوزوي را آغاز كرد. وي در سال 1354 هـ. ق، پس از گذراندن دروس مقدماتي حوزه، به دليل اذيت و آزار حكومت پهلوي با پيشنهاد آيت اللّه شمس آبادي، براي تحصيل در سطوح بالاتر، رهسپار نجف اشرف گرديد.آيت الله خوانساري، در نجف از محضر استادان بزرگي هم چون آيات عظام: سيد ابوالقاسم خويي، سيد محسن حكيم، ميرزا باقر زنجاني، محمدحسين غروي اصفهاني و محمدعلي كاظميني كسب فيض كرد و پس از 16 سال زندگي در نجف اشرف، در سال 1330 هـ. ش، به دليل بيماري ريوي، ناچار شد به ايران بازگردد. وي پس از بازگشت به ايران، در شهر قم اقامت گزيد و به تحصيل ادامه داد. اين فقيه دانشمند افزون بر شركت در دروس آيت الله العظمي بروجردي به تدريس علوم حوزوي نيز همت گماشت و با آغاز دوران مبارزه امام خميني همانند ديگر بزرگان حوزه به پشتيباني از نهضت اسلامي پرداخت و با تلاش خويش، انقلاب اسلامي را در سال هايي كه امام در تبعيد بود، هدايت و رهبري كرد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي به درخواست بزرگان و روحانيون شهر اراك و با حكم حضرت امام خميني به عنوان نماينده امام در استان مركزي و امام جمعه اراك، راهي آن ديار شد. وي پس از 13 سال خدمت ارزنده در شهر اراك به قم بازگشت و تا پايان عمر به تدريس دروس عالي فقه و اصول مشغول بود. آيت الله ابوالفضل خوانساري سرانجام در 21 مهرماه 1380 هـق در شهر قم ديده از جهان بربست. و پس از تشيع باشكوهي در حرم حضرت معصومه(س)  به خاك سپرده شد.

تحصیلات

* مقدمات: شيخ هبة اللّه هرندي، ادبيات عرب، اصفهان؛ سيد احمد مقدس، سيوطي، اصفهان؛ شيخ احمد فياض، ادبيات عرب، اصفهان؛ محمدحسن نجف آبادي، معالم، اصفهان. * سطح: سيد ابوالقاسم خويي، رسايل، مكاسب و كفايه، نجف اشرف؛ ميرزا محمد باقر زنجاني. * خارج فقه و اصول: سيد ابوالحسن اصفهاني، فقه، نجف اشرف؛ آقا ضياء الدين عراقي، اصول، نجف، اشرف؛ سيد ابوالقاسم خويي، فقه و اصول، نجف اشرف؛ شيخ محمد حسين غروي اصفهاني( معروف به كمپاني)، فقه و اصول، 3 سال نجف اشرف؛ شيخ محمد علي كاظميني، فقه و اصول، نجف اشرف؛ سيد جمال الدين گلپايگاني، فقه نجف اشرف؛ شيخ موسي خوانساري، فقه و اصول، نجف اشرف؛ سيد محسن حكيم، فقه، نجف اشرف؛ محمد كاظم شيرازي، نجف اشرف؛ سيد حسين بروجردي، فقه، 7 سال، قم. * حكمت، فلسفه، كلام: شيخ صدرا باد كوبه اي، منظومه سبزواري و شوارق الالهام، نجف اشرف. * اخلاق و عرفان: ميرزا علي آقا قاضي، اخلاق و عرفان، نجف اشرف

تدریس

خارج فقه، طهارت تا اواخر بحث حج؛ خارج فقه، مكاسب، يك دوره؛ خارج فقه، صلوة، 2 دوره؛ فلسفه، مجموعه حكمت ملاهادي سبزواري؛ خارج فقه، (مباحث تيمّم، صلوة و زكاة، خمس، حج)، اراك؛ خارج اصول، 3 دوره.

استادان

آيت الله خويي؛ آيت الله شيخ احمد خوانساري؛ آيت الله ميرزا باقر زنجاني؛ آيت الله غروي اصفهاني؛ آيت الله بروجردي؛ آيت الله حكيم.

شاگردان

نگاشته ها

* كتاب: 1 ـ احاديث مربوط به مواعظ و فضايل و مصايب اهل بيت «عليهم السلام»؛ 2 ـ جوهر النضيد، شرح فروع تقليد عروة الوثقي، عربي. * رساله و مقاله: 1 ـ رساله عمليه؛ 2 ـ رساله در جمع بين حكم ظاهري و واقعي؛ 3 ـ رساله در طهارت و صلوة؛ 4 ـ رساله در قاعده فراغ و تجاوز و اصالة الصحة؛ 5 ـ مناسك و آداب حج. * حاشيه، پاورقي، تعليقه و مقدمه: 1 ـ حاشيه بر كفاية الاصول، آخوند خراساني؛ 2 ـ حاشيه بر عروة الوثقي، سيد محمدكاظم طباطبايي يزدي؛ 3 ـ حاشيه بر مكاسب، شيخ انصاري، فقه.

دیدگاه ها

فعالیت ها

1 ـ از بنيان گذاران جامعه مدرسين حوزه علميه قم، پيش از تبعيد امام خميني؛ 2 ـ ساخت مدرسه علميه، اراك، پس از پيروزي انقلاب اسلامي؛ 3 ـ ساخت مصلا، اراك، پس از پيروزي انقلاب اسلامي؛ 4 ـ ساخت بيمارستان، اراك، پس از پيروزي انقلاب اسلامي؛ 6 ـ بازسازي مسجد، اراك، پس از پيروزي انقلاب اسلامي؛ 7 ـ امضاي بيانيه جامعه مدرسين حوزه علميه قم مبني بر خلع شاه از سلطنت؛ 8 ـ اقامه نماز جماعت در مسجد قدس، اراك، پس از پيروزي انقلاب اسلامي؛ 9 ـ بازسازي مدرسه علميه سپهداري، اراك، پس از پيروزي انقلاب اسلامي.

سمت ها

امام جمعه، اراك، 1357 ـ 1371 هـ. ش؛ نماينده امام خميني در استان مركزي، اراك، 1358 ـ 1371 هـ. ش.

از نگاه دیگران

آثار

نکته ها

ايشان پس از نگارش حاشيه بر كفاية الاصول، آن را به محضر آيت اللّه العظمي خويي عرضه داشتند. آيت اللّه العظمي سيد ابوالقاسم خويي پس از ديدن اين مجموعه فرمودند: «من قصد داشتم حاشيه اي بر كفاية بنويسم، ولي آن چه شما نوشته ايد، كفايت مي كند». بنابراين، از نوشتن حاشيه، منصرف شدند. وي در مدت 16 سال سكونت در نجف، بيش از 20 بار با پاي پياده راهي كربلاي معلي براي زيارت حضرت اباعبدالله الحسين و حضرت ابالفضل العباس شده اند، كه در يكي از اين سفرها، با آيت اللّه العظمي خويي و در دو سفر ديگر با آيت اللّه شمس آبادي همراه بودند.