حضرت آيت الله سيد مهدى روحانى در 23 ذى الحجة سال 1343 هـ . ق برابر با 1303 هـ .ش درخانواده ای روحانی و اهل علم و فضل در شهر مقدس قم، ديده به جهان گشود. پدرش، آيت الله حاج سيد ابوالحسن روحانى از شاگردان آيات عظام: سيد ابوالحسن اصفهانى و شيخ عبدالكريم حايرى و مادرش، نوه  مرحوم آيت الله سيد فخر الدين سيدى قمى از نوادگان آيت الله العظمى ميرزاى قمى (صاحب قوانين) است.سید مهدی در دوران نوجوانى و اوج استبداد رضا شاهى به فراگيرى علوم دينى روى آورد و در محضر پدرش، مقدمات را آموخت. سپس از خرمن دانش حضرات آيات: سيد مرتضى علوى فريدونى و شيخ جعفر صبورى قمى، خوشه چيد.وی در سال 1323 هـ . ش برای ادامه تحصیل به نجف اشرف مهاجرت كرد و بخش مهمى از سطوح اوليه را نزد حضرات آيات: ميرزا حسين يزدى و ميرزا باقر زنجانى فرا گرفت. با ورود آيت الله العظمى بروجردى به قم، در درس فقه و اصول ايشان حاضر شد و مبانى علمى اش را استوار ساخت. آیت الله روحانی افزون بر تحصيل، به تدريس سطوح عاليه و خارج فقه و اصول به زبان فارسى و عربى روى آورد و بيش از 50 سال به مباحثه فقه و حديث و تفسير با حضرات آيات: احمدى ميانجى، شبيرى زنجانى و آذرى قمى پرداخت.وى با مقارنه و تطبيق كتاب هاى آسمانى (تورات وانجيل) با قرآن مجيد، ويژگى هاى مشترك و تفاوت آن ها را با قرآن روشن ساخت. هم چنين، يادداشت هاى بسيارى در زمينه شناخت فرقه هاى گوناگون اسلامى فراهم آورد. این فقیه فرزانه در گردآورى، تحليل و ارزيابى احاديث و روايات اهل تسنن نسبت به فقه شيعه، بسيار كوشيد و پس از مباحثه با آيت الله ميانجى آن را به سبك موضوعى، تبديل كرد.او از نخستين كسانى بود كه در حوزه علميه قم، جلسه هاى بررسى ماركسيسم و اصول ديالكتيك را تشكيل داد.آیت الله روحانی، هم زمان با آغاز نهضت اسلامى مردم ايران به رهبرى امام خمينى هم گام با ايشان در مبارزه مردمى حضور يافت و از هر فرصتى براى گسترش باورهاى اسلامى، بهره مى برد. پس از پيروزى انقلاب اسلامى نيز 3 دوره به عنوان نماينده مردم استان هاى مركزى و قم در مجلس خبرگان برگزيده شد. هم چنين فرزندشان در راه اعتلاى اسلام در جبهه هاى جنگ تحميلى به شهادت رسيده است.آن فقيه پارسا پس از پشت سر نهادن يك دوره بيمارى، سرانجام در 3 آذر 1379 هـ . ش برابر با 26 شعبان 1421 هـ .ق در 76 سالگى، چشم از جهان فرو بست. پيكر پاكش در 27 شعبان پس از نماز گزاردن آيت الله بهجت در حرم مطهر حضرت معصومه(س) به خاك سپرده شد.

تحصیلات

تحصيلات حوزوى: مقدمات: آيت الله سيد ابوالحسن روحانى، صرف و نحو، قم؛ شيخ عبدالرزاق قائنى، سيوطى، قم؛ شيخ على دبيرى، قم. سطح: شيخ عبدالرزاق قائنى، قم؛ آيت الله علوى فريدونى، قم؛ شيخ جعفر صبورى، قم؛ آيت الله سيد يحيى مدرس يزدى، مكاسب، 1362 هـ . ق، 1 سال، نجف اشرف؛ آيت الله ميرزا حسن يزدى، رسائل، 1362 هـ . ق، 1 سال، نجف اشرف؛ آيت الله ميرزا باقر زنجانى، كفايه، 1362 هـ . ق، 1 سال، نجف اشرف؛ آيت اللّه العظمى سيد روح اللّه خمينى، رسائل، مكاسب، فرائد، 1363 هـ . ق، قم؛ آيت اللّه العظمى ميرزا هاشم آملى، كفايه، قم؛ آيت اللّه العظمى ميرزا محمد على اديب تهرانى، مطول، قم؛ آيت اللّه العظمى آقا ضياء كاشانى، جامعه، قم؛ آيت الله العظمى سيد محمد رضا گلپايگانى، كفايه، قم. خارج فقه و اصول: آيت الله العظمى سيد محمد حسين بروجردى، فقه و اصول، 1365 هـ . ق، قم؛ آيت الله العظمى سيد محمد كوه كمره اى حجت، اصول، 3 سال، قم؛ آيت الله العظمى سيد محمد محقق داماد، قم؛ آيت الله العظمى سيد احمد خوانسارى، قم؛ آيت الله العظمى سيد شهاب الدين مرعشى نجفى، فقه، قم. فلسفه: علامه سيد محمد حسين طباطبايى، منظومه و اسفار، 4 سال قم، مدرسه حجتيه.

تدریس

خارج فقه، قم؛ خارج اصول، قم.

استادان

شاگردان

نگاشته ها

كتاب: 1 ـ احاديث اهل بيت عن طريق السنة؛ 2 ـ تفسير سوره ى حمد؛ 3 ـ تفسير سوره ى فجر؛ 4 ـ تاريخ فرق و مذاهب اسلامى، 2 ج. مقاله و رساله: 1 ـ بحوث مع اهل السنة و السلفيه، رساله در مبحث تشيّع و تسنّن، عربى؛ 2 ـ فرقه السلفية و تطوراتها فى التاريخ؛ (در همايش علوم انسانى در ژاپن به عربى و انگليسى به چاپ رسيد). 3 ـ الوتر ثلاث ركعات، تعداد نماز وتر؛ 4 ـ النظريات الاصولية و الفقهية، پيشنهاد براى تعيين خط دقيق قبله، مجلة الثقافة الاسلامية، 1406 هـ .ق، دمشق؛ 5 ـ مقاله درباره ى شيخ بهايى. تقريرات: 1 ـ تقريرات درس آيت الله محقق داماد، فقه، عربى. حاشيه: 1 ـ حاشيه بر جوامع الجامع.

دیدگاه ها

فعالیت ها

1 - تشكيل جلسه هاى تفسير قرآن، 40 سال؛ 2 - تبليغ ماه هاى مبارك رمضان، محرم و صفر و شب هاى شنبه، قم؛ 3 ـ امامت جماعت، قم؛ 4 ـ بر عهده گرفتن سر پرستى بسيارى از خانواده هاى نيازمند؛ 5 ـ تشكيل جلسه هاى فلسفى و دينى، پيش از انقلاب؛ 6 ـ اعتراض به انجمن هاى ايالتى و ولايتى در همراهى با امام خمينى؛ 7 ـ تشكيل جلسه ى بررسى ماركسيسم و اصول ديالتيك و ارايه ى بازده بحث ها به نويسندگان و انديشمندان.

سمت ها

1 ـ استاد حوزه علميه قم؛ 2 ـ عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم، از آغاز تا زمان درگذشت؛ 3 ـ نماينده مجلس خبرگان رهبرى، 3 دوره، استان مركزى و قم.

از نگاه دیگران

آثار

نکته ها

* آيت الله روحانى فردى بسيار ساده زيست بود و ساده زيستى از اركان زندگى اش به شمار مى آمد.